सम्माननीय उपराष्ट्रपतिज्यूबाट रक्षाबन्धन, जनै पूर्णिमा (ऋषि तर्पणी) २०८१ को शुभकामना

भदौ ०३ । नेपालमा परापूर्व कालदेखि मनाईदै आएको पौराणिक, धार्मिक एवं सांस्कृतिक पर्व रक्षाबन्धन, जनै पूर्णिमा (ऋषि तर्पणी), गुँ:पुन्हिको शुभ उपलक्ष्यमा देश तथा विदेशमा रहनु भएका सम्पूर्ण नेपाली दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरुमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सुस्वास्थ्य एवं उत्तोत्तर प्रगतिको लागि हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु । 

श्रावण पूर्णिमाका दिन अत्यन्तै हर्षोल्लासका साथ यो पर्व मनाईन्छ । यो पर्व भूगोल, भेग, क्षेत्र र समुदायगत रुपमा फरक–फरक नामले मनाईए पनि यसको महत्वपूर्ण उद्देश्य पारस्परिक भ्रातृत्वभाव, प्रेमभाव, स्नेहभाव, सौहार्दभाव, अपनत्वभाव र सहयोगभाव उत्प्रेरित गर्नु नै हो । तराई–मधेशमा मधेशी लगायतका समुदायले रक्षाबन्धन अर्थात् राखी त्योहारका रुपमा यो पर्व मनाउँछन् । यसो त, मधेशी संस्कृतिमा भाइ–बहिनीको अमर प्रेमको प्रतीकका रुपमा मनाइने पर्वहरुमा राखी, भैयादूज (भ्रातृद्वितिया) र सामा चकेवा रहेका छन् । लोकपर्वकै रुपमा स्थापित राखी पर्वमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई नाडींमा रक्षासूत्र (रिखीडोरो) वा राखी बाँध्ने गर्छन् । यसो गर्नुको मूल उद्देश्य– भाइको सुख, शान्ति, समृद्धि, सुस्वास्थ्य एवं उत्तोत्तर प्रगतिको कामना गर्नु तथा दिदीबहिनीको रक्षा गर्नु हो । 

रक्षाबन्धन पर्व मनाउँन दिदीबहिनी माइती जाने वा दाजुभाइ दिदी बहिनीको घर जाने चलन छ । यो पर्वमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई औक्षण गर्दै निःस्वार्थ भावले रक्षासूत्र बाँधेर नमस्कार गर्छन् । त्यसपछि दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई आ–आफ्नो गच्छे अनुसारको सात्विक उपहारहरु प्रदान गर्दै आशिर्वाद दिने र एकअर्काका लागि प्रार्थना गर्ने परम्परा छ । 

वैदिक सनातन वर्णाश्रम धर्म मान्नेहरु अर्थात् जनै लगाउनुपर्नेहरुले श्रावण पूर्णिमामा आफ्ना पुरानो जनै (यज्ञोपवीत) फेर्ने गर्छन् । यो पर्वमा गुरु/पुरोहितहरुले मन्त्र साधना गरी भयबाट रक्षा हुने धागो बाँधिदिने चलन छ । खासगरी, ब्राह्मणहरुले धागोमा रक्षा मन्त्रले साधना गरी सर्वसाधारणमा पुरुष भए दाहिने नाडीं र स्त्री भए देब्रे नाडींमा डोरो बाँधि दिने गर्दछन् । यो पर्व सप्तऋषि एवं पूर्वजहरुको पूजा तथा तर्पण दिनका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ । 

नेपालका नेवार समुदायले यो पर्वलाई ‘गुँ:पुन्हि’ को रुपमा मनाउँछन् । यो समुदायमा गुँ:पुन्हिमा नौ किसिमका गेडागुडीको क्वाँटी पकाएर, गहुँको पीठोको रोटी पोलेर देवदेवीलाई चढाई परिवारका सदस्यहरु मिलेर खाने चलन छ । यसैगरी, यो समुदायले आफ्नो जीवनमा प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्ष सहयोग गर्ने सबै प्राणी/वस्तुलाई तिनको सदासयता सम्झी पूजा गर्ने चलन पनि छ । साथै विभिन्न कुण्डहरुमा जात्रा/मेलाको परम्परा रही आएको छ । अन्त्यमा, नारी र पुरुषको समानताको यो पर्वले नेपाली राष्ट्रिय एकता, अखण्डता, सार्वभौमिकतालाई थप बलियो बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्दै मुलुक निर्माण र व्यवस्थित विकासको मार्गमा द्रुत गतिले लम्कन सफल होस् , समृद्ध नेपालको परिकल्पना साकार होस् भन्ने हार्दिक शुभकामना पनि दिन चाहन्छु ।