अस्पतालको छेउमै सडकपेटीमा सुत्केरी, पाँच प्रश्नमा बुझौँ बबिता प्रकरण

रहमुल, लहान, २६ भदौ । सुत्केरी बेथा लागेपछि उपचारका लागि राजविराजस्थित गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पताल पुगेकी एक महिला अस्पतालकै छेउमा सडकपेटीमा सुत्केरी भएको घटनाले स्वास्थ्य सेवा र गरिब नागरिकको पहुँचमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। राजविराज नगरपालिका–१४ पर्साहीकी ३० वर्षीया बबिताकुमारी पासवान मंगलबार राति श्रीमान् हरेराम पासवान र छिमेकी महिलासहित अस्पताल पुगेकी थिइन्। तर रगत परीक्षणका लागि ३ हजार २ सय रुपैयाँसम्म खर्च लाग्ने जानकारी पाएपछि आवश्यक रकम जुटाउन नसक्दा उनीहरू अस्पतालबाहिर निस्किएका थिए। बिहान करिब साढे ४ बजेतिर अस्पतालबाट करिब १० मिटर पश्चिम सडकपेटीमा बबिताले छोरालाई जन्म दिएकी हुन्।

घटनाको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलिएपछि विषय सार्वजनिक भएको हो। भिडियो सार्वजनिक भएपछि अस्पतालले बबिता र नवजात शिशुलाई पुनः अस्पताल ल्याएर आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षण तथा उपचार गरिरहेको जनाएको छ। घटनाक्रमलाई पाँच प्रश्नमा यसरी बुझ्न सकिन्छ : १. घटना कसरी भयो? बबिता मंगलबार राति करिब १ बजेतिर ई–रिक्सा चढेर श्रीमान् र छिमेकी महिलासँग गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पताल पुगेकी थिइन्। गर्भावस्थामा उनले दुईपटक मात्रै स्वास्थ्य परीक्षण गराएको बताइएको छ। अस्पतालको लेबर वार्डमा प्रारम्भिक जाँचपछि रगत परीक्षणका लागि बिलिङ गर्न भनिएको र त्यससम्बन्धी पुर्जा उनका श्रीमान् हरेरामलाई दिइएको थियो। पासवान दम्पतीसँग त्यतिबेला करिब २ हजार रुपैयाँ मात्रै थियो। रगत परीक्षणका लागि ३ हजार २ सय रुपैयाँसम्म आवश्यक पर्ने बताएपछि उनीहरू समस्यामा परे।

आफन्त तथा चिनेजानेकासँग रकम जुटाउने प्रयास गरे पनि तत्काल सहयोग नपाएपछि हरेराम बाहिर रहेका औषधि पसलमा सापटी माग्न निस्किए। बबिता पनि उनीसँगै अस्पतालबाहिर आइन्। रातिको समय भएकाले अधिकांश पसल बन्द थिए। रकम जुटाउन नसकिरहेको अवस्थामा बिहान करिब साढे ४ बजे बबितालाई प्रसूति बेथा चर्कियो र अस्पतालको छेउमै सडकपेटीमा उनले शिशुलाई जन्म दिइन्। यही घटनाको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलिएपछि घटना सार्वजनिक भएको हो। २. परिवारको भनाइ के छ? परिवारका अनुसार बिहान बेथा चर्किएपछि बबिता सडकपेटीको नालामाथि घोप्टो परेर छटपटाउन थालेकी थिइन्। साथमा रहेकी छिमेकी महिलाको सहयोगमा उनले करिब अढाई घण्टा बेथा सहेर त्यहीँ शिशुलाई जन्म दिइन्। शिशु जन्मिएपछि हरेरामले श्रीमती र नवजात शिशुलाई अस्पतालको गाइनो वार्डमा लगेका थिए।

तर त्यहाँ पनि आफूहरूले सहज व्यवहार नपाएको परिवारको गुनासो छ। श्रीमतीलाई केहीबेर बस्न दिन आग्रह गर्दा पनि नर्सहरूले नमानेको र सरसफाइका कर्मचारीले समेत छिटो बाहिर जान भनेको हरेरामको आरोप छ। त्यसपछि उनीहरू ई–रिक्सा चढेर घर फर्किएको परिवारको भनाइ छ। ३. अस्पतालको भनाइ के छ? अस्पतालका निमित्त मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट डा. जितेन्द्र कँडेलले भने परिवारको भनाइभन्दा फरक दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार पेट दुखेको भन्दै बबिता गाइनो वार्डमा भर्ना भएकी थिइन्। प्रसूति गराउनुअघि आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्ने भएकाले सोहीअनुसार जाँच गराउन भनिएको र त्यसका लागि प्रक्रिया अघि बढाइएको उनको भनाइ छ।

तर पछि बबिता बेडमा नभेटिएको र अस्पतालका कर्मचारीलाई जानकारी नदिई उनी बाहिरिएको अस्पतालको दाबी छ। यसरी घटनाबारे परिवार र अस्पतालको भनाइ फरक–फरक देखिएको छ। त्यसैले वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन घटनाको निष्पक्ष छानबिन आवश्यक देखिन्छ। ४. पैसा नभएका गर्भवतीका लागि सरकारी व्यवस्था के छ? सरकारले मातृ तथा नवजात शिशुको मृत्यु घटाउने उद्देश्यले ‘आमा सुरक्षा कार्यक्रम’ सञ्चालन गर्दै आएको छ। यस कार्यक्रमअन्तर्गत सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा गर्भ जाँच तथा प्रसूति सेवा निःशुल्क उपलब्ध गराउने व्यवस्था छ। स्वास्थ्य संस्थासम्म पुग्न आवश्यक प्रसूति यातायात खर्च उपलब्ध गराउने व्यवस्था पनि छ।

आर्थिक अभावका कारण कुनै गर्भवतीले प्रसूति सेवा पाउनबाट वञ्चित हुन नपरोस् भन्ने कार्यक्रमको मूल उद्देश्य हो। तर बबिताको घटनाले सरकारी कार्यक्रम कागजमा मात्र सीमित छ कि सेवाग्राहीसम्म प्रभावकारी रूपमा पुगेको छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ। परिवारलाई कार्यक्रमअन्तर्गत उपलब्ध सेवा, परीक्षण र आर्थिक सहुलियतबारे पर्याप्त जानकारी थियो कि थिएन भन्ने विषय पनि महत्वपूर्ण देखिन्छ। अस्पतालले भने परीक्षणका लागि रकम अभाव भएको कुरा आफूहरूलाई जानकारी नगराइएको दाबी गरेको छ। ५. अहिले बबिता र शिशुको अवस्था के छ? सामाजिक सञ्जालमा सडकपेटीमै सुत्केरी भएको भिडियो सार्वजनिक भएपछि अस्पतालले बबिता र नवजात शिशुलाई पुनः अस्पताल ल्याएको जनाएको छ।

अस्पतालका अनुसार अहिले आमा र शिशुको आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षण तथा उपचार भइरहेको छ। घटनाले आर्थिक रूपमा कमजोर गर्भवतीलाई अस्पतालसम्म ल्याउने मात्र होइन, अस्पताल पुगेपछि पनि उनीहरूले सहज, सम्मानजनक र प्रभावकारी सेवा पाउने वातावरण सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ। अस्पताल र परिवारको भनाइ फरक रहेकाले घटनाको वास्तविकता छानबिनबाट स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ। साथै, ‘आमा सुरक्षा कार्यक्रम’ जस्ता निःशुल्क प्रसूति सेवाबारे लक्षित समुदायसम्म पर्याप्त जानकारी पुर्‍याउने र आर्थिक अभावका कारण कुनै पनि गर्भवती अस्पतालको ढोकाबाट फर्किनुपर्ने अवस्था आउन नदिने व्यवस्था प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।