खुल्ला दिसाबाट फैलिने रोगको जोखिम बढ्दो

ओम प्रकाश यादव लहान, साउन ६। वर्षायाम सुरु भएसँगै विभिन्न स्थानमा अझै पनि खुल्ला दिसा गर्ने प्रवृत्ति पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन नसक्दा झाडापखाला, हैजा, टाइफाइड, आउँ, जुकाको संक्रमण तथा अन्य पानीजन्य र सरुवा रोग फैलिने जोखिम बढ्दै गएको स्वास्थ्यकर्मीहरूले बताएका छन्। वर्षाको पानीसँगै मानव मल बगेर खानेपानीका स्रोतमा मिसिने भएकाले समुदायस्तरमै रोगको संक्रमण तीव्र रूपमा फैलिन सक्ने चेतावनी उनीहरूले दिएका छन्।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार मानव मलमा रहेका जीवाणु, भाइरस तथा परजीवी वर्षाको पानीसँग मिसिएर इनार, धारा, पोखरी, खोला तथा अन्य खानेपानीका स्रोतमा पुग्ने गर्छन्। त्यही दूषित पानी प्रत्यक्ष सेवन गर्दा वा त्यसबाट तयार गरिएका खाद्यवस्तु खाँदा झाडापखाला, हैजा, टाइफाइड, आउँ लगायतका संक्रामक रोग फैलिने सम्भावना अत्यधिक हुन्छ। विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला तथा कमजोर प्रतिरक्षा प्रणाली भएका व्यक्तिहरू यस्ता रोगको बढी जोखिममा पर्ने स्वास्थ्यकर्मीहरूको भनाइ छ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार खुल्ला दिसा गर्ने बानीले व्यक्तिगत स्वास्थ्य मात्र होइन, सम्पूर्ण समुदायको सरसफाइ र सार्वजनिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्‍याउँछ। यसले वातावरण प्रदूषित हुनुका साथै रोगको चक्रलाई निरन्तर कायम राख्ने भएकाले प्रत्येक परिवारले सुरक्षित शौचालय निर्माण गरी नियमित रूपमा प्रयोग गर्नुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिएका छन्।

उनीहरूका अनुसार दिसापछि साबुनपानीले कम्तीमा २० सेकेन्डसम्म राम्रोसँग हात धुने, खानेपानी उमालेर वा सुरक्षित तरिकाले प्रशोधन गरेर मात्र प्रयोग गर्ने, खाद्यवस्तु सधैं ढाकेर राख्ने, फलफूल तथा तरकारी सफा पानीले धोएर खाने र घर तथा वरपरको वातावरण सफा राख्ने बानीले अधिकांश पानीजन्य रोगबाट बच्न सकिन्छ।

स्थानीय तह, स्वास्थ्य संस्था तथा सरोकारवाला निकायहरूले खुल्ला दिसामुक्त अभियानलाई व्यवहारमा दिगो बनाउन जनचेतनामूलक कार्यक्रम अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्। कतिपय स्थानमा शौचालय निर्माण भए पनि नियमित प्रयोग नहुने, सरसफाइमा बेवास्ता गरिने तथा व्यवहार परिवर्तन अपेक्षित रूपमा हुन नसक्दा खुल्ला दिसाको समस्या अझै पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूले वर्षायाममा झाडापखाला, बान्ता, लगातार उच्च ज्वरो, पेट दुख्ने, दिसामा रगत देखिने वा निर्जलीकरणका लक्षण देखिएमा घरेलु उपचारमा मात्र भर नपरी तत्काल नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर उपचार गराउन आग्रह गरेका छन्। समयमै उपचार नगर्दा यस्ता रोगले ज्यानसमेत जोखिममा पार्न सक्ने उनीहरूको चेतावनी छ।

सार्वजनिक स्वास्थ्यका दृष्टिले खुल्ला दिसा अन्त्य गर्नु, सुरक्षित शौचालयको नियमित प्रयोग सुनिश्चित गर्नु र व्यक्तिगत सरसफाइलाई दैनिक जीवनशैलीको अभिन्न हिस्सा बनाउनु नै पानीजन्य तथा सरुवा रोग नियन्त्रण गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भएको स्वास्थ्य क्षेत्रका सरोकारवालाहरूको निष्कर्ष छ। उनीहरूले स्वस्थ समुदाय निर्माणका लागि सरकार, स्थानीय तह, स्वास्थ्य संस्था र नागरिक सबैको समान जिम्मेवारी र सक्रिय सहभागिता आवश्यक रहेको बताएका छन्।