बलान बिहुलमा मदरसा सञ्चालनलाई लिएर विवाद, स्थानीयद्वारा निष्पक्ष छानबिनको माग

ओम प्रकाश यादव लहान, वैशाख २९ । सप्तरीको बलान बिहुल गाउँपालिका वडा नं. ६ सेहरास्थित मुस्लिम समुदायभित्र मदरसा सञ्चालनलाई लिएर विवाद उत्पन्न भएको छ। स्थानीय बासिन्दाले मोलाना मो. बसरुद्दीनमाथि समुदायको जानकारी तथा सहमति बिना आफ्नै बासस्थानमा मदरसा सञ्चालन गरेको आरोप लगाउँदै त्यसले भविष्यमा सामाजिक तथा धार्मिक वातावरणमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

स्थानीयवासीका अनुसार “छात्रा विद्यालय” अर्थात् बनातको नाममा सञ्चालन गरिएको भनिएको उक्त मदरसा आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी सञ्चालन गरिएको हो। उनीहरूले मदरसा सञ्चालनका नाममा विभिन्न व्यक्तिसँग चन्दा संकलन गरिँदै आएको र त्यसलाई व्यक्तिगत आम्दानीको स्रोतका रूपमा प्रयोग गरिएको आरोप समेत लगाएका छन्। केही स्थानीय अगुवाहरूले यस्तो गतिविधिले मुस्लिम समुदायको परम्परा, सामाजिक मर्यादा तथा धार्मिक अनुशासनमाथि नै प्रश्न उठाएको बताएका छन्।

स्थानीय मुस्लिम समुदायका एक अगुवाले सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै भने, “यदि नियमअनुसार बनात सञ्चालन गर्ने हो भने त्यो मुस्लिम महिला तथा बालिकाको शिक्षाका लागि सुरक्षित र व्यवस्थित वातावरणमा हुनुपर्छ। त्यहाँ महिला शिक्षिका, छात्राका लागि सुरक्षा व्यवस्था तथा समुदायको स्पष्ट सहमति अनिवार्य हुन्छ। तर यहाँ आफ्नै घरभित्र एउटा ब्यानर टाँसेर लुकीछिपी रूपमा सञ्चालन गरिएको देखिएको छ, जसले समुदायमा शंका उत्पन्न गरेको छ।”

उनका अनुसार धार्मिक तथा शैक्षिक संस्थाको नाममा कुनै पनि गतिविधि सञ्चालन गर्दा समुदायको सहमति, सम्बन्धित निकायको अनुमति तथा आर्थिक पारदर्शिता अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। “समुदायलाई जानकारी नै नदिई मदरसा सञ्चालन गर्नु र त्यसको नाममा आर्थिक संकलन गर्नु गलत अभ्यास हो,” उनले भने, “यदि समयमै यसलाई व्यवस्थित गरिएन भने भविष्यमा सम्पूर्ण मुस्लिम समुदायमाथि नै गम्भीर प्रश्न उठ्न सक्छ।”

स्थानीयहरूले मदरसाको वैधानिकता, आर्थिक स्रोत, चन्दा संकलनको विवरण तथा सञ्चालन प्रक्रियाबारे सार्वजनिक जानकारी दिन माग गरेका छन्। उनीहरूले गाउँपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यालय तथा सम्बन्धित सुरक्षा निकायसँग निष्पक्ष छानबिनको माग गरेका हुन्। स्थानीय बासिन्दाका अनुसार पछिल्लो समय गाउँमा यस विषयलाई लिएर विभिन्न समूहबीच असन्तुष्टि बढ्दै गएको छ।

“समुदायको नाममा चन्दा उठाएर व्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गर्ने प्रयास भइरहेको छ,” अर्का एक स्थानीयले भने, “यसले गाउँको सामाजिक सद्भावमा असर पार्न थालेको छ। धार्मिक शिक्षाको नाममा सञ्चालन हुने कुनै पनि संस्था पारदर्शी र कानुनी दायराभित्र हुनुपर्छ।” स्थानीयका अनुसार केही व्यक्तिले मदरसाको नाममा बाहिरी व्यक्तिहरूसँग समेत आर्थिक सहयोग संकलन गरिएको दाबी गरेका छन्। उनीहरूले यसबारे आधिकारिक अभिलेख तथा आर्थिक विवरण सार्वजनिक गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। “यदि सबै कुरा कानुनी र पारदर्शी छ भने त्यसलाई सार्वजनिक गर्न किन समस्या हुन्छ ?” एक स्थानीय युवाले प्रश्न गरे।

यता, मोलाना मो. बसरुद्दीनले आफूमाथि लगाइएका आरोपहरू निराधार रहेको बताएका छन्। फोन संवादमा उनले धार्मिक शिक्षा विस्तार तथा बालबालिकालाई इस्लामिक शिक्षा दिने उद्देश्यले मात्रै मदरसा सञ्चालन गरिएको दाबी गरे। केही व्यक्तिले व्यक्तिगत पूर्वाग्रहका कारण अनावश्यक विवाद सिर्जना गर्न खोजेको उनको भनाइ छ। बसरुद्दीनका अनुसार उक्त स्थानमा कुनै गैरकानुनी गतिविधि नभई सामान्य धार्मिक अध्ययन गराइँदै आएको छ। “धार्मिक शिक्षा दिनु अपराध होइन,” उनले भने, “समुदायभित्रको आन्तरिक असमझदारीलाई अतिरञ्जित गरेर प्रस्तुत गरिएको छ। हामीले कसैको हितविपरीत काम गरेका छैनौं।”

उनले मदरसामा बालबालिकालाई आधारभूत इस्लामिक शिक्षा, कुरआन अध्ययन तथा नैतिक शिक्षासम्बन्धी पाठ पढाइँदै आएको दाबी गरे। साथै, आफू कुनै पनि छानबिन वा आवश्यक प्रक्रियामा सहयोग गर्न तयार रहेको समेत बताए। घटनापछि गाउँमा मुस्लिम समुदायबीच छलफल तथा समन्वयको प्रयास भए पनि विवाद अझै समाधान हुन सकेको छैन। स्थानीय अगुवाहरूले दुवै पक्षबीच संवादमार्फत समाधान खोज्ने प्रयास भइरहेको बताएका छन्। आवश्यकता परे कानुनी प्रक्रियामा जाने तयारी समेत भइरहेको स्थानीयको भनाइ छ।

स्थानीय प्रशासनले भने हालसम्म औपचारिक उजुरी प्राप्त नभएको जनाएको छ। तर विवाद बढ्दै गएमा सम्बन्धित निकायमार्फत आवश्यक अध्ययन तथा छानबिन गरिने संकेत दिएको छ। सेहरामा देखिएको यो विवादले धार्मिक तथा शैक्षिक संस्था सञ्चालनमा पारदर्शिता, समुदायको सहभागिता तथा कानुनी प्रक्रियाको आवश्यकतामाथि पुनः बहस सुरु गराएको छ। स्थानीय बासिन्दाले धार्मिक शिक्षाको विरोध नभई त्यसको व्यवस्थित, सुरक्षित तथा पारदर्शी सञ्चालन आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूले निष्पक्ष छानबिन, समुदायबीच खुला संवाद तथा स्पष्ट नियमनमार्फत विवाद समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।