खडकमा सर्पदंश उपचार अब पूर्ण निःशुल्क, खाना र एम्बुलेन्सको समेत व्यवस्था

ओम प्रकाश यादव असोज १ । सर्प तथा बिच्छीको टोकाइबाट प्रभावित हजारौँ बिरामीले उपचार सेवा पाउँदै आएको खडक नगरपालिकास्थित सर्पदंश उपचार केन्द्रको व्यवस्थापन अब स्थानीय तहले सम्हालेको छ। असोज १ गतेदेखि केन्द्र सञ्चालनको जिम्मेवारी खडक नगरपालिकाले औपचारिक रूपमा लिएको हो।

यसअघि सर्पदंश तथा बिच्छीको टोकाइका बिरामीबाट उपचारबापत निश्चित शुल्क लिँदै आएकोमा नगरपालिकाले जिम्मेवारी लिएसँगै अब उपचार पूर्ण रूपमा निःशुल्क गर्ने निर्णय गरेको छ। नगरपालिकाका अनुसार बिरामीले उपचारसँगै निःशुल्क खाना र आवश्यक परे निःशुल्क एम्बुलेन्स सेवा समेत पाउनेछन्। केन्द्रमा हालसम्म सर्प तथा बिच्छीको टोकाइबाट पीडित हजारौँ व्यक्तिले उपचार सेवा लिइसकेको बताइएको छ। उपचारका क्रममा हालसम्म एक जना बिरामीको पनि मृत्यु नभएको दाबी गरिएको छ। केन्द्रमा नेपाली सेनाका स्वास्थ्यकर्मीबाट उपचार हुँदै आएको र आगामी दिनमा पनि सेनाकै स्वास्थ्यकर्मीबाट उपचार सेवा निरन्तर सञ्चालन गरिने जनाइएको छ।

नगरपालिकाले केन्द्रको सेवा थप प्रभावकारी बनाउन आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति विस्तार गर्ने तयारीसमेत गरेको छ। आगामी दिनमा आईसीयू र भेन्टिलेटरको व्यवस्था गर्नुका साथै एमबीबीएस चिकित्सकको समेत व्यवस्था गर्ने योजना रहेको नगरपालिकाले जनाएको छ। खडक नगरपालिकामा रहेको सर्पदंश उपचार केन्द्रमा सप्तरी जिल्लाका विभिन्न स्थानबाट मात्रै नभई छिमेकी मुलुक भारतको बिहार क्षेत्रबाट समेत सर्पदंशका बिरामी उपचारका लागि आउने गरेका छन्। सहज पहुँच, स्वास्थ्यकर्मीको उपलब्धता र निःशुल्क उपचारको व्यवस्थाले केन्द्रप्रति स्थानीय तथा सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकको विश्वास बढ्दै गएको बताइएको छ।

नगर प्रमुख जयप्रकाश चौधरीले सर्पले टोकेपछि समयमै उपचारमा ल्याउन सके बिरामीको ज्यान जोगाउन सकिने भएकाले कुनै पनि प्रकारको सर्पको टोकाइलाई सामान्य रूपमा नलिन आग्रह गरेका छन्। उनले सर्पले टोकेपछि धामी–झाँक्रीको भरमा झारफुक गर्न समय खेर नफाल्न, टोकेको ठाउँमा काट्ने वा अन्य घरेलु उपचार नगर्न र तत्काल बिरामीलाई सर्पदंश उपचार केन्द्रमा ल्याउन सप्तरीवासीलाई आग्रह गरेका छन्। “सर्पले टोकेको अवस्थामा समय निकै महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले झारफुक तथा परम्परागत उपचारमा अल्झिनुभन्दा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा ल्याएर उपचार गराउनुपर्छ,” नगर प्रमुख चौधरीले आग्रह गरेका छन्।

केन्द्रमा कार्यरत नेपाली सेनाका स्वास्थ्यकर्मीका अनुसार सर्पदंशको उपचारमा सर्प विषालु हो कि होइन भन्ने पहिचानले चिकित्सकीय व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्न सक्छ। सम्भव भए सुरक्षित तरिकाले सर्पको पहिचान गर्न सकिने प्रमाण वा फोटो उपलब्ध गराउन सके उपचारमा थप सहज हुने स्वास्थ्यकर्मीहरूको भनाइ छ। तर सर्प समात्ने क्रममा आफूलाई थप जोखिममा नपार्न स्वास्थ्यकर्मीहरूले सचेत गराएका छन्। सर्प समात्न खोज्दा पुनः टोकाइको जोखिम हुने भएकाले सुरक्षित रूपमा सम्भव भए मात्र पहिचानका लागि जानकारी उपलब्ध गराउनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

केन्द्र सञ्चालनको प्रारम्भिक चरणमा सर्पको टोकाइअनुसार बिरामीबाट उपचार शुल्क लिने गरिएको थियो। विषालु सर्पले टोकेको बिरामीबाट प्रति व्यक्ति १ हजार रुपैयाँ तथा साधारण/विषालु नभएको सर्पले टोकेको बिरामीबाट प्रति व्यक्ति ५ सय रुपैयाँ शुल्क लिने गरिएको थियो। तर असोज १ गतेदेखि खडक नगरपालिकाले केन्द्रको सञ्चालन जिम्मेवारी लिएपछि उक्त शुल्क हटाइएको छ। अब सर्प तथा बिच्छीको टोकाइबाट उपचारका लागि आउने बिरामीलाई निःशुल्क उपचार सेवा उपलब्ध गराइनेछ।

नगरपालिकाले उपचारमा आउने बिरामीलाई आर्थिक अभावका कारण उपचारबाट वञ्चित हुन नपरोस् भन्ने उद्देश्यले सेवा विस्तार गरिएको जनाएको छ। उपचार, खाना र एम्बुलेन्सजस्ता आधारभूत सेवासमेत निःशुल्क भएपछि सर्पदंशका बिरामीका लागि केन्द्र थप सहज र पहुँचयोग्य बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। सर्पदंशका घटनामा उपचारमा ढिलाइ हुँदा जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले नगरपालिकाले नागरिकलाई तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा ल्याउन अपिल गरेको छ। विशेषगरी ग्रामीण तथा सीमावर्ती क्षेत्रमा सर्पदंशपछि झारफुक गर्ने प्रचलनका कारण उपचारमा ढिलाइ हुन सक्ने भन्दै नगर प्रमुख चौधरीले त्यस्तो अभ्यासबाट टाढा रहन आग्रह गरेका छन्।

नगरपालिकाले सर्पदंश उपचार केन्द्रलाई थप व्यवस्थित बनाउँदै आईसीयू, भेन्टिलेटर र एमबीबीएस चिकित्सकको व्यवस्था गर्ने योजना अघि सारेसँगै केन्द्रबाट सप्तरीसहित सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रका नागरिकले समेत थप प्रभावकारी सेवा पाउने अपेक्षा गरिएको छ। सर्पदंशमा तत्काल उपचार नै जीवनरक्षाको प्रमुख उपाय भएकाले सर्पले टोकेका बिरामीलाई ढिला नगरी नजिकको स्वास्थ्य संस्था हुँदै सर्पदंश उपचार केन्द्रमा पुर्या उनु आवश्यक रहेको स्वास्थ्यकर्मीहरूले बताएका छन्।