दिपावली,भाइ टिका, छठ र सामाचकेबाको इतिहास

रहमुल लहान ५ कार्तिक । दीपावली, भाइ टिका, छठ र सामाचकेवा नेपाल र भारतको संस्कृति र परम्परामा गहिरो महत्व राख्ने पर्व हुन्। यी पर्वहरूको आरम्भ र महत्व विभिन्न ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक कारणहरूले भरिएको छ। यी सबै पर्वहरूको संक्षिप्त इतिहास र महत्वको बारेमा छोटकरीमा निम्न बमोजिम रहेको छ।

दीपावली (Deepawali)

आरम्भ र इतिहास: दीपावली हिन्दू धर्मको एक प्रमुख पर्व हो जसको इतिहास महाभारत र रामायण जस्ता प्राचीन ग्रन्थसँग जोडिएको छ। खासगरी, दीपावलीको पर्व भगवान श्रीरामको अयोध्यामा आगमनसँग सम्बन्धित छ। जब श्रीराम १४ वर्षको वनवासपछि अयोध्यामा फर्किए, अयोध्यवासीहरूले उनको स्वागत गर्न दीप जलाएका थिए। यस दिनलाई भगवान रामको बधाइ र अधर्मका विरुद्ध धर्मको विजयको रूपमा मनाइन्छ।

महत्व:

दीपावलीलाई "दीपहरूको पर्व" भनिन्छ, जहाँ घरभरि दीप र बत्तिहरू प्रज्वलित गरेर अन्धकारलाई नष्ट र उज्यालोको स्वागत गरिन्छ। यस पर्वले आत्मा र शरीरको शुद्धता, समृद्धि र सुखको कामना गरिन्छ।व्यापारिक दृष्टिले पनि यो पर्व समृद्धि र नयाँ सुरूवातको प्रतीक मानिन्छ।

भाइ टिका (Bhai Tika)

आरम्भ र इतिहास: भाइ टिका पर्व मुख्यत: नेपाल र भारतका विभिन्न भागहरूमा मनाइन्छ, विशेष गरी नेपालमा यो पर्व अत्यन्त महत्व राख्दछ। यो पर्व दीपावलीको पाँचौं दिन मनाइन्छ र यसका बारेमा विभिन्न मिथक र कथाहरू प्रचलित छन्। एक प्रसिद्ध कथा अनुसार, यमराजकी बहिनी यमुनाले आफ्नो भाईलाई दीर्घायु र सुरक्षा प्रदान गर्नका लागि उनलाई टिका लगाइन्। यसलाई भाइ टिका भनिन्छ।

महत्व:

यो पर्व भाई-बहिनीको सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने अवसर हो। बहिनीहरू आफ्नो भाईलाई टीका, माला र मिठाइ दिन्छन्, र भाइहरू पनि बहिनीलाई उपहार दिन्छन्।भाईलाई दीर्घायु र सुरक्षा दिइने विश्वास छ। यो प्रेम, सहकार्य र पारिवारिक सम्बन्धको प्रतीक हो।

छठ (Chhath)

आरम्भ र इतिहास: छठ पर्व विशेष गरी बिहार, उत्तर प्रदेश र नेपालका तराई क्षेत्रमा मनाइन्छ। यो पर्व सूर्य देवता र उनका साथिका पूजा गर्नका लागि मनाइन्छ। यसको आरम्भको बारेमा विभिन्न कथाहरू छन्, तर एक प्रमुख कथा अनुसार महाभारतकालमा पाण्डवहरूले सूर्य देवताको पूजा गरेर आफ्नो खोएको राज्य प्राप्त गरे। यस पर्वको मुख्य उद्देश्य सूर्य र उनकी पत्नी उषा देवीको पूजा गरेर स्वास्थ्य र समृद्धिको प्रार्थना गर्नु हो।

महत्व:

छठ पर्वको मुख्य उद्देश्य सूर्यको पूजा गर्नु हो। सूर्यको आराधना गर्दा शरीर र मनको शुद्धता र दीर्घायुको कामना गरिन्छ। यो पर्व ४ दिनसम्म मनाइन्छ, र प्रत्येक दिनमा सूर्यास्त र सूर्योदयको समयमा नदी वा तालमा स्नान गरी पूजा गरिन्छ। यस पर्वले स्वच्छता, धर्म र प्रकृतिको सम्मानको महत्वलाई दर्शाउँछ।

सामाचकेवा (Samachakewa)

आरम्भ र इतिहास: सामाचकेवा पर्व विशेष गरी नेपालका तराई क्षेत्रमा मनाइन्छ। यो पर्व मुख्यत: महिलाहरू बीच मनाइन्छ र भाइ टिका वा छठसँग मिल्दोजुल्दो छ। यस पर्वमा महिलाहरू सस्तो झुण्डमा सामाचकेवा नामक परम्परागत खेल खेल्छन् र एक अर्कालाई उपहार दिन्छन्।

महत्व:

सामाचकेवा पर्व भाई-बहिनीको सम्बन्धको सुदृढीकरण गर्ने एक अवसर हो।यस पर्वमा महिला र पुरुषको समर्पण र प्रेमको आदानप्रदान हुने परम्परा रहेको छ। यी सबै पर्वहरूले हाम्रो जीवनका विभिन्न पक्षहरूको सम्मान र हर्षोल्लासको अनुभव गराउँछन्। ती पर्वहरूले हामीलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र पारिवारिक जडित बनाउँछन् र हर्षोल्लासको समय प्रदान गर्छन्।