सीमावर्ती क्षेत्रमा लागुऔषधको जालोप्रति सुरक्षा निगरानी कडा, बरामदगीसँगै ओसारपसारको स्रोत र सञ्जाल पहिचान गर्नुपर्ने चुनौती

रहमुल, सप्तरी, २९ भदौ । सप्तरीका सीमावर्ती क्षेत्रमा लागुऔषधको अवैध कारोबार नियन्त्रण गर्ने अभियान तीव्र बनाइए पनि ठूलो परिमाणमा गाँजा बरामद हुनुले जिल्लामा यसको ओसारपसार र सम्भावित कारोबारको सञ्जालबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। सशस्त्र प्रहरी बलले पछिल्ला छुट्टाछुट्टै कारबाही बाट ४० किलो ८ सय ग्राम गाँजा बरामद गरेको जनाएको छ। कारबाहीका क्रममा एक जनालाई समेत नियन्त्रणमा लिइएको छ।

सशस्त्र प्रहरीका अनुसार छिन्नमस्ता बीओपीबाट परिचालित टोलीले छिन्नमस्ता क्षेत्रबाट बेवारिसे अवस्थामा ३१ किलो ७ सय ग्राम गाँजा बरामद गरेको हो। ठूलो परिमाणमा गाँजा बेवारिसे अवस्थामा भेटिनुले उक्त गाँजा त्यहाँ कसरी पुग्यो, कसले ल्यायो र कहाँ लैजाने तयारी थियो भन्ने विषय अनुसन्धानको मुख्य प्रश्न बनेको छ। प्रहरीले बरामद गाँजाको स्रोत र सम्भावित ओसारपसारमा संलग्न व्यक्तिबारे अनुसन्धान भइरहेको जनाएको छ। त्यसैगरी, बीओपी बनैनियाका इन्स्पेक्टर अञ्जन जंग शाहको नेतृत्वमा परिचालित टोलीले राजगढ गाउँपालिका–३ स्थित एक घरमा शनिबार राति कारबाही गरेको सशस्त्र प्रहरीले जनाएको छ।

उक्त कारबाहीका क्रममा स्थानीय संजिवकुमार शर्माको घरबाट ९ किलो १ सय ग्राम गाँजा बरामद भएको प्रहरीको भनाइ छ। गाँजासहित शर्मालाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान अघि बढाइएको जनाइएको छ। बेवारिसे गाँजा कसको? घरमा पुगेको गाँजा कहाँबाट आयो? सप्तरीमा भएको पछिल्लो बरामदगीले केवल गाँजा बरामद भएको तथ्य मात्र देखाउँदैन, लागुऔषधको स्रोत, ओसारपसारको मार्ग र सम्भावित कारोबारी सञ्जालसम्म अनुसन्धान पुग्नुपर्ने आवश्यकता पनि औँल्याएको छ। विशेषगरी सीमावर्ती क्षेत्रमा ठूलो परिमाणको गाँजा बरामद भइरहँदा यसको स्रोत कहाँ हो, स्थानीयस्तरमा कसले संकलन वा भण्डारण गर्छ, सीमाबाट कसरी आवतजावत हुन्छ र अन्तिम गन्तव्य कहाँ हो भन्ने विषयमा अनुसन्धान केन्द्रित हुनुपर्ने स्थानीयको भनाइ छ।

बेवारिसे अवस्थामा भेटिएको ३१ किलो ७ सय ग्राम गाँजाको वास्तविक मालिक पहिचान हुन नसक्नु सुरक्षा चुनौतीकै एउटा पक्ष भएको उनीहरू बताउँछन्। लागुऔषध नियन्त्रणमा सुरक्षा निकायको सक्रियता बढे पनि बरामदगी र पक्राउलाई मात्र सफलताको मापदण्ड मान्ने कि त्यसको पछाडिको सञ्जाल सम्म पुग्ने? भन्ने प्रश्न समेत उठेको छ।

स्थानीय नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूका अनुसार एक ठाउँबाट लागुऔषध बरामद हुनु सकारात्मक भए पनि त्यसको आपूर्ति गर्ने व्यक्ति, भण्डारण गर्ने स्थान, ओसारपसार गर्ने माध्यम र सम्भावित खरिदकर्ता सम्म अनुसन्धान नपुगे सम्म समस्या पूर्ण रूपमा नियन्त्रण हुन कठिन हुन्छ। त्यसैले बरामद गरिएको लागुऔषधको स्रोत र गन्तव्य पहिचान, कारोबारी सञ्जालको अनुसन्धान तथा दोहोरिने घटनाको विश्लेषणलाई सुरक्षा रणनीतिको हिस्सा बनाउनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

सप्तरीका ग्रामीण तथा सीमावर्ती क्षेत्रमा किशोर तथा युवामाझ लागुऔषध प्रयोगको जोखिमप्रति अभिभावक र नागरिक समाजले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। स्थानीयका अनुसार सुरुवातमा सामान्य ठानिने गाँजा वा अन्य पदार्थको प्रयोग विस्तारै गम्भीर कुलत तर्फ जाने जोखिम रहन्छ। यस्तो अवस्थामा परिवारले प्रारम्भिक चरणमै व्यवहारमा आएको परिवर्तन पहिचान गर्न नसके समस्या थप जटिल बन्न सक्छ। मोबाइल तथा सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोग, साथीहरूको दबाब, बेरोजगारी र कमजोर पारिवारिक निगरानीलाई समेत जोखिमका कारणका रूपमा स्थानीयले औँल्याएका छन्।

सप्तरी भारतसँग जोडिएको सीमावर्ती जिल्ला भएकाले लागुऔषध नियन्त्रणमा सुरक्षा निकायको भूमिका महत्वपूर्ण छ। तर सीमा नाकामा निगरानी बढाएर मात्र समस्या समाधान नहुने नागरिक समाजको भनाइ छ। उनीहरूका अनुसार प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, स्थानीय तह, विद्यालय, अभिभावक, स्वास्थ्यकर्मी तथा नागरिक समाजबीच नियमित सूचना आदानप्रदान र समन्वय आवश्यक छ। विशेषगरी जोखिममा रहेका किशोर–युवाको पहिचान, विद्यालयस्तरमा सचेतना, परिवारलाई परामर्श, समुदायमा निगरानी तथा कुलतमा फसेकालाई उपचार र पुनर्स्थापनाको व्यवस्था समानान्तर रूपमा अघि बढाउनुपर्ने उनीहरूको माग छ।

पछिल्ला घटनाले सशस्त्र प्रहरीले सीमावर्ती क्षेत्रमा निगरानी र कारबाहीलाई प्राथमिकतामा राखेको देखाएको छ। ठूलो परिमाणमा गाँजा बरामद हुनु सुरक्षा निकायको सक्रियताको संकेत भए पनि यसको वास्तविक प्रभाव भने बरामदगी पछि हुने अनुसन्धान र त्यसबाट खुल्ने सञ्जालमा निर्भर हुनेछ। सशस्त्र प्रहरीले बरामद गरिएको गाँजा तथा नियन्त्रणमा लिइएका व्यक्तिमाथि प्रचलित कानुनअनुसार अनुसन्धान तथा कारबाही प्रक्रिया अघि बढिरहेको जनाएको छ।

अबको चासो भनेको—४० किलोभन्दा बढी गाँजा कहाँबाट आयो, कहाँ लैजाने तयारी थियो र यसको पछाडि कति ठूलो सञ्जाल सक्रिय छ? भन्ने प्रश्नको जवाफ अनुसन्धानले दिन सक्छ कि सक्दैन भन्नेमा केन्द्रित छ।