बरियारपट्टि सीमामा तस्करीको जालोः सुरक्षाकर्मीको आँखैअगाडि अवैध कारोबार

लहान जेष्ठ २६। नेपाल–भारत सीमावर्ती सिरहाको बरियारपट्टि क्षेत्र पछिल्लो समय तस्करीको प्रमुख ट्रान्जिट प्वाइन्ट बन्दै गएको आरोप स्थानीयस्तरमा तीव्र रूपमा उठ्न थालेको छ। सीमामा सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थितिका बाबजुद दैनिक उपभोग्य सामग्रीदेखि कृषि उत्पादनसम्मको अवैध ओसारपसार भइरहेको चर्चा चलिरहेका बेला हालै १९ लाख ६० हजार रुपैयाँ बराबरको फर्सीको बिउ बरामद भएपछि सीमावर्ती क्षेत्रमा सक्रिय तस्करी सञ्जाल फेरि चर्चाको केन्द्रमा पुगेको छ।

स्थानीय बासिन्दाका अनुसार बरियारपट्टि गाउँपालिका आसपासका विभिन्न चोरबाटो प्रयोग गरी भारतबाट कपडा, किराना, हार्डवेयर सामग्री, खाद्यान्न तथा अन्य व्यापारिक वस्तुहरू नियमित रूपमा नेपाल भित्रिने गरेका छन्। यस्तै नेपालबाट पनि कृषि उत्पादन, बिउबिजन र अन्य सामग्री अवैध रूपमा भारततर्फ पठाइने क्रम रोकिएको छैन। तस्करी रातिको अँध्यारोमा मात्र नभई दिनदहाडै हुने गरेको स्थानीयको दाबी छ।

सीमावर्ती क्षेत्रका बासिन्दाहरूका अनुसार साइकल, मोटरसाइकल, ठेला र साना सवारीसाधन प्रयोग गरेर स–साना खेपमा सामान ओसार्ने पुरानो शैली अझै कायम छ। तर पछिल्लो समय ठूलो परिमाणमा सामान गोदाममा भण्डारण गरेर एकैपटक सीमापार पठाउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको बताइन्छ। यहीबीच प्रहरीले बरियारपट्टि गाउँपालिका–२ मा गरेको छापामारीमा ठूलो परिमाणमा फर्सीको बिउ बरामद गरेपछि अवैध निकासीको अर्को पाटो सार्वजनिक भएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिरहाका अनुसार स्थानीय हरिदेव दासको घरमा गोप्य सूचनाको आधारमा गरिएको खोजतलासका क्रममा ७० बोरा फर्सीको बिउ फेला परेको हो।

प्रहरीका अनुसार घरको प्यासेजमा लुकाइछिपाइ राखिएको उक्त बिउ भारततर्फ निकासी गर्ने तयारी भइरहेको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिरहाका सूचना अधिकारी तथा प्रहरी नायब उपरीक्षक रमेशबहादुर पालले बरामद गरिएको बिउको अनुमानित मूल्य १९ लाख ६० हजार रुपैयाँ रहेको जानकारी दिएका छन्। बरामद सामग्री आवश्यक अनुसन्धान तथा कानुनी प्रक्रिया अगाडि बढाउन भन्सार कार्यालय माडरमा बुझाइएको छ।

यो घटनाले सीमावर्ती क्षेत्रमा कृषि उत्पादनसमेत तस्करीको आकर्षक माध्यम बन्दै गएको संकेत गरेको छ। सुरक्षा निकायका अधिकारीहरूका अनुसार नेपालमा संकलन गरिएका कतिपय बिउबिजन तथा कृषि उत्पादन भारतमा उच्च मूल्यमा बिक्री हुने भएकाले तस्करहरूले कानुनी प्रक्रिया छलेर सीमापार पु¥याउने प्रयास गर्ने गरेका छन्।

तर स्थानीयवासीहरू भने समस्या केवल तस्करहरूको सक्रियतामात्र नभएको दाबी गर्छन्। उनीहरूका अनुसार सीमा क्षेत्रमा खटिएका केही सुरक्षाकर्मीको भूमिकामाथि समेत प्रश्न उठ्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। बरियारपट्टि क्षेत्रको सुरक्षा जिम्मेवारी सम्हालिरहेको सशस्त्र प्रहरीको बोर्डर आउटपोस्ट र सुखीपुर क्षेत्रको नेपाल प्रहरीमाथि स्थानीयले निगरानी प्रभावकारी बनाउन नसकेको आरोप लगाएका छन्।

“सीमामा नियमित गस्ती र चेकजाँचको कुरा सुनिन्छ, तर तस्करी भने झन् बढिरहेको छ,” एक स्थानीय व्यवसायीले भने, “यदि निगरानी कडा छ भने यति ठूलो परिमाणको सामान कसरी सीमासम्म पुग्छ ?” यद्यपि सम्बन्धित सुरक्षा निकायले सुरक्षाकर्मीको संलग्नताबारे सार्वजनिक रूपमा कुनै पुष्टि गरेका छैनन्। सुरक्षा अधिकारीहरू भने सीमामा नियमित गस्ती, निगरानी र नियन्त्रण अभियान जारी रहेको दाबी गर्छन्। तर पछिल्ला घटनाहरूले उनीहरूको दाबीमाथि प्रश्न उठाइरहेका छन्।

स्थानीय व्यापारीहरूका अनुसार तस्करीको प्रत्यक्ष असर वैधानिक व्यापारमा परेको छ। भन्सार शुल्क तिरेर सामान आयात गर्ने व्यवसायीहरू अवैध रूपमा भित्रिएका वस्तुसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेका छन्। अवैध सामान सस्तो मूल्यमा बिक्री हुँदा बजारमा अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा बढेको र कानुनी रूपमा व्यापार गर्नेहरू मारमा परेको उनीहरूको गुनासो छ।

सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिक अगुवा र समाजसेवीहरूले पनि बरियारपट्टिको अवस्थाबारे उच्चस्तरीय छानबिन आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार समय–समयमा हुने बरामदीका घटनाले तस्करी भइरहेको पुष्टि गरे पनि त्यसको मूल सञ्जालसम्म राज्य पुग्न नसकेको देखिन्छ। बरामद सामग्री सार्वजनिक हुने तर त्यसका योजनाकार र संरक्षक पहिचान नहुने प्रवृत्तिले तस्करी नियन्त्रणको अभियानमाथि नै प्रश्न उठाएको उनीहरूको भनाइ छ।

सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार खुला सीमा, सीमित जनशक्ति, आर्थिक प्रलोभन, राजनीतिक संरक्षण तथा स्थानीय तहमा विकसित अनौपचारिक सञ्जालका कारण नेपाल–भारत सीमामा तस्करी नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण बनेको छ। विशेषगरी मधेश प्रदेशका सीमावर्ती जिल्लाहरूमा यस्तो समस्या वर्षौंदेखि जटिल बन्दै गएको छ। फर्सीको बिउ बरामद भएको घटनाले सीमावर्ती क्षेत्रमा सक्रिय अवैध कारोबारी सञ्जालको पहुँच र क्षमता दुवैलाई उजागर गरेको छ। अहिले प्रहरी स्रोत, स्वामित्व र संलग्न व्यक्तिहरूबारे थप अनुसन्धान गरिरहेको बताइरहेको छ। तर स्थानीयको चासो भने एउटा प्रश्नमा केन्द्रित छ—यति ठूलो परिमाणको सामग्री सीमासम्म पुग्दा कसैले देखेन कि देखेर पनि नदेखेजस्तै गरियो?

बरियारपट्टि सीमामा तस्करीको चर्चा नयाँ होइन। तर २० लाख रुपैयाँ बराबरको फर्सीको बिउ बरामद भएपछि फेरि एकपटक सीमाको वास्तविक अवस्था बहसको विषय बनेको छ। यदि स्थानीयले उठाएका आरोप र आशंकाहरू सत्य सावित भए, यो केवल अवैध व्यापारको मुद्दा मात्र रहने छैन; यो राज्यको सुरक्षा संयन्त्र, सीमा व्यवस्थापन र राजस्व संरक्षण प्रणालीमाथिको गम्भीर प्रश्नका रूपमा स्थापित हुनेछ। अहिले सबैको नजर अनुसन्धानको निष्कर्षतर्फ छ—किनकि बरियारपट्टिको सीमामा आखिर कसको संरक्षणमा तस्करी फस्टाइरहेको छ भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ।